2018-2020 жылдар аралығында доктор Нұрғожаева Сингапур Ұлттық университеті (СҰУ) заң факультетінің және СҰУ Азия құқықтық зерттеулер орталығының ғылыми қызметкері болды. Доктор Нұрғожаеваның «Бір белдеу — бір жол: Орталық Азияның перспективасы» бастамасы шеңберінде қағидалар құру, қағидалар қабылдау немесе қағидалардан бас тарту» мақаласы Oxford University Press «Салыстырмалы құқық» кіші санатындағы 2020 жылғы үздік заң баптарының тізіміне енді.
Сіз біліміңіз бен кәсіби тәжірибеңіз туралы айтып бере аласыз ба?
Мен 2021 жылы Назарбаев Университетінің Жоғары бизнес мектебіне заң факультетінің ассистент профессоры ретінде жұмыс істей бастадым.Бұған дейін НУ вице-президенті және бас заң кеңесшісі қызметін атқарғанмын. 2020 жылдың тамыз айына дейін мен Сингапур ұлттық университетінің (NUS) заң факультетіндегі Азиялық құқықтық зерттеулер орталығында постдокторант болдым.
Академиялық ортаға келгенге дейін жеті жылдан астам уақыт бойы халықаралық қаржы тобының құрамына кіретін коммерциялық банктің штаттық заң кеңесшісі ретінде заң тәжірибесімен айналыстым.Онда мен банк операцияларын, ірі сатып алулар мен бағалы қағаздар шығаруды,сот процестерін қолдауды қамтамасыз еттім. Мен Қазақстанда құқық және экономика саласында бакалавр дәрежесін, ал Корнелл құқық мектебінде құқық магистрі дәрежесін алдым. Дәл сол Корнеллде заң ғылымдарының докторы дәрежесін алдым.
Сіз қазір қандай зерттеу жобаларымен айналасып жатырсыз?
Менің ғылыми қызығушылығым: салыстырмалы корпоративтік құқық, корпоративтік басқару, мемлекеттік кәсіпорындар, дамушы нарықтар, сондай-ақ құқық және даму.
Қазіргі уақытта мен бірнеше жобалармен айналысып жатырмын. Олардың бірі– Еуразияның дамушы нарықтарындағы мемлекеттік сектордың едәуір үлесімен сипатталатын мемлекеттік меншік жүйесін зерттеу. Жоба бірнеше сұрақтарға жауап береді:неліктен қазіргі мемлекеттік меншік жүйесі бар; бұл жүйе қалай дамыды; қымбат болып көрінетін, бірақ әлемдегі ең ірі компаниялардың пайда болуына әкелетін тәсілдің мәні неде; және бұл жүйені Мемлекет басқаратын құрылымның белгілі үлгісі болып табылатын Қытай моделімен қаншалықты салыстыруға болады?
BRI зерттеуі Қытайдың экологиялық және әлеуметтік мәселелерде қабылдаушы елдің нормаларына дәстүрлі тәуелділігін көрсетеді. Бұл тәуелділік барған сайын проблемалы болып келеді, өйткені BRI елдерінің шығарындылары 2050 жылы 66%-ға артып, егер BRI қазіргі инвестициялық тәсілін сақтайтын болса, 2,7 градус жылынуға әкелуі мүмкін.
Екінші зерттеу жобасы «Бір белдеу және бір жол»(BRI — ағылшын тілінен ауларылатын аббревиатура) бастамасына арналған. Мен осы бастамаға қатысатын елдердің құқықтық жүйелерінің салдарын зерттеймін. Бұл Қытай институттары мен құқықтық нормалардың кеңеюіне қаншалықты әкеледі?BRI елдері өз мүдделерін дұрыс қорғауды қалай қамтамасыз ете алады? Мен сондай-ақ BRI мен тұрақты даму мақсаттарының (ТДМ) арасындағы өзара байланысты және BRI жобалары инвестициялар тартуға ықпал ететін дәрежесін зерттеймін. Орталық Азия бір жағынан, BRI «экологияландыру» үшін айтарлықтай әлеуетке ие елдердің «алтын ортасына» кіріп отыр, ал екінші жағынан, Қытай инвестициялары шетелдік инвестициялардың жалпы көлемінің едәуір бөлігін құрайды.
Сонымен қатар, мен тұрақты дамудағы корпоративтік субъектілердің рөлін және оның аймақтағы тұрақты даму құндылықтарын ілгерілетудегі салдарын зерттеймін. Мен дамып келе жатқан экономикаларда ТМД-ға қолдау көрсететін отандық институттардың жоқтығы осы мақсаттарға қол жеткізуде қиындықтар туғызады және және тұрақты даму мақсаттарына қол жеткізу тұрғысынан бизнеске үлкен үміт артамын.
Шектеулі мүмкіндіктер немесе институттарды жетілдіруге құлықсыздық ТМД-ға бағытталған шетелдік инвесторлардың өсіп келе жатқан саны үшін бұл елдердің тартымдылығын төмендетеді. Тиісінше, бұл инвестициялық қаражаттың басым бөлігі дамушы әлемді артта қалдырып, дамыған елдердегі кәсіпорындарға бағытталған. Бұл тұрғыда, әсіресе, бизнес және институционалдық инвесторлар құрылымдық, капиталдық және институционалдық кедергілерді еңсеруде қуатты көшбасшылық рөл атқара алады.
Зерттеудің негізгі нәтижелері қандай?
Менің зерттеу жобаларым әлі де жалғасуда. Дегенмен, мен алдын-ала тұжырымдармен бөлісе аламын. Мемлекеттік меншік жобасы мемлекет басқаратын экономикасы дамып келе жатқан елдерде мемлекеттік меншік модельдерінің қалай жұмыс істейтінін түсіндіреді. Ол нақты құқықтық режимді және осы режимнің пайда болған контекстін ашады. Сондай-ақ, бұл жобада біз Еуразияда пайда болған, алғашында Батыстан қабылданған балама немесе гибридтік корпоративтік басқару үлгілері кейіннен нақты әлеуметтік-экономикалық, саяси және құқықтық мәселелерді шешуге бейімделгенін дәлелдейтін жаңа деректерді көрсетіп, идеяларды ұсынамыз.
Бұл бейімделген модельдер көптеген мәселелерді тиімді шешеді. Дегенмен, олар мұны өздері әрекет ететін белгілі бір орта аясында жасайды. Жоба Еуразиядағы даму мен өсуді түсінудегі айтарлықтай алшақтықты толтырады.
BRI зерттеуі Қытайдың экологиялық және әлеуметтік мәселелерді шешудегі қабылдаушы елдердің нормаларына тәуелділігін көрсетеді. Бұл тәуелділік барған сайын проблемалы болып келеді, өйткені BRI елдерінің шығарындылары 2050 жылы 66%-ға артып, егер BRI қолданыстағы инвестициялық тәсілді сақтап қалса, 2,7 градус жылынуға әкелуі мүмкін.
Зерттеу Қытайды BRI жобаларын тұрақтылық пен ашықтық үшін неғұрлым қатаң халықаралық стандарттарға көшіруге шақырады. Бұл жоба Орталық Азиядағы табиғи ресурстарға, жабайы табиғатты сақтауға және климаттың өзгеруін азайтуға қатысты жаһандық маңызы бар корпоративтік өзара әрекеттесуді зерттеуге бірегей мүмкіндік береді. Жоба үкімет күтулерді белгілей алмаған кезде бизнестің тұрақтылық мәселелеріне қалай жақындай алатынын түсіндіреді және ТДМ құндылықтарын жүзеге асырудағы бизнестің болашақ рөлін анықтайды.
Неліктен NU-ға қосылуға шешім қабылдадыңыз?
НУ – академиялық еркіндікті қолдайтын, өршіл мақсаттары бар және қоғамға берік адалдығын көрсететін жас, серпінді оқу орны. Кез келген ұйым сияқты, ол адамдардан тұрады: студенттер, оқытушылар және әкімшілік. НУ-дың амбициясы, мақсаттары мен қауымдастығы мен үшін оны ерекше орынға айналдырады.
Болашаққа жоспарларыңыз қандай?
Мен студенттерге халықаралық және салыстырмалы заңға ерекше назар аудара отырып, жоғары сапалы, инновациялық заңгерлік білім алуға мүмкіндік беру үшін NU-да бірнеше заң курстарын ұсынуды жоспарлап отырмын.
Оқу бағдарламасының бөлігі ретінде құқық студенттерге қоғам өмірінің заңдылықпен байланысты аспектілерін түсінуге көмектеседі және болашақ сын-қатерлерге төтеп беру үшін оларды қосымша біліммен қамтамасыз етеді. Бұл студенттерді жоғары өзгергіштік, белгісіздік, күрделілік және түсініксіздік әлеміне дайындайтын NU миссиясының орындалуына ықпал етеді. Заң үстемдігі мен оның құндылықтарын ескермей, бұл миссияға қол жеткізу екіталай.
Соңғысы, мен қазіргі ғылыми жобаларымды дамытып, аяқтағым келеді және болашақ перспективалы пәнаралық зерттеулер мен ынтымақтастықты күтемін.
