Бүгінде әлеуметтік желілерден тамақтану мен денсаулыққа қатысты диеталық кеңестерден бастап, аурулардың алдын алуға арналған ұсынымдарға дейін сан алуан ақпарат табуға болады. Осындай жағдайда ғылыми деректерге негізделген ақпарат пен сараптамалық пікірталасқа қолжетімділіктің маңызы артып келеді. Осы мәселелерге арналған алғашқы Интеллектуалды тамақтану және дербестендірілген денсаулық сақтау саласындағы азық-түлік жүйелері жөніндегі халықаралық конференцияны (NutrIX 2026) NU өткізіп жатыр.
Конференцияға АҚШ, Сингапур, Италия, Ұлыбритания, Өзбекстан, Қырғызстан және Таиландтан 20-дан астам халықаралық спикер, сондай-ақ Дүниежүзілік денсаулық сақтау ұйымының (WHO) және БҰҰ-ның Азық-түлік және ауыл шаруашылығы ұйымының (FAO) өкілдері қатысуда. NutrIX 2026 конференциясының ерекшелігі – халықаралық және пәнаралық тәсілдердің үйлесімінде. Бір алаңда тамақтану, медицина, қоғамдық денсаулық сақтау, деректер ғылымы, технологиялар және азық-түлік жүйелері салаларының сарапшылары бас қосып, заманауи зерттеулер мен цифрлық құралдардың Орталық Азиядағы тамақтану мен денсаулыққа қатысты жаңа тәсілдерді қалыптастыруға қалай ықпал ете алатынын талқылауда.
Ұйымдастырушылар үшін негізгі мәселе – зерттеулер мен технологиялар дұрыс тамақтануды халыққа қолжетімді етіп, жергілікті тұрғындардың қажеттіліктеріне барынша бейімдеуге қалай көмектесе алады деген практикалық сұрақ.
«Біз бұл конференцияны өте қарапайым, бірақ амбициялық сұрақтан бастадық. Дұрыс тамақтануды халыққа қолжетімді етіп, жергілікті тұрғындар үшін біршама дәлірек әрі сонымен қатар тұрақты етуге қалай болады? Бүгінде тамақтану және азық-түлік жүйелері климаттың өзгеруіне байланысты көптеген сын-қатерге тап болып отыр. Осы жүйелерді климаттық өзгерістерге төзімді ету үшін не істей аламыз?» — деді NU Медицина мектебінің профессоры Dr. Mei-Yen Chan.
NutrIX 2026 аясындағы пікірталастар Қазақстанның тамақтану және аурулардың алдын алу мәселелеріне қатысты ұлттық тәсілін одан әрі дамыту үдерісімен тұспа-тұс келіп отыр. Қазақстан Республикасы Денсаулық сақтау министрінің кеңесшісі Виталий Койков елдегі тамақтану саласындағы негізгі мәселелердің бірі ретінде тұзды шамадан тыс тұтынуды атап өтіп, әсіресе балалар үшін денсаулыққа пайдалы тамақтану ортасын қалыптастырудың маңызын атап өтті.
Қазақстанда білім беру ұйымдарына арналған жаңа стандарт енгізілді. Ол мектептегі тамақтанудағы қант пен тұз мөлшерін азайтуға, сондай-ақ көкөністер, жемістер және сүт өнімдерін тұтынуды арттыруға бағытталған шараларды қамтиды. Бұл саясат балалық шақта қалыптасатын тамақтану әдеттерінің денсаулыққа ұзақ мерзімді әсер етуі мүмкін екенін кеңінен түсінудің көрінісі. Сонымен қатар тамақтану саласындағы саясатты барынша нақты және ұлттық деректерге негізделген ету қажеттігі атап өтілді. Бұл ретте аурулардың алдын алуға бағытталған неғұрлым мақсатты тәсілдерді әзірлеуде ғылыми зерттеулердің, цифрлық технологиялардың, жасанды интеллект пен үлкен деректердің рөлі артып келеді.
Бұл бағыт Nazarbayev University зерттеулерінде де көрініс тапқан. NU базасында құрылған Орталық Азияның азық-түлік инновациялары зертханасының зерттеушілері Орталық Азиядағы алғашқы цифрлық тамақтану атласын әзірледі. Бұл деректер ресурсы тамақтану ерекшеліктерін зерттеуге және жергілікті тұрғындардың қажеттіліктеріне барынша бейімделген тәсілдерді әзірлеуге мүмкіндік береді.
Конференция бағдарламасы аясында Nazarbayev University және Денсаулық көрсеткіштері мен бағалаудың жаһандық институты (Institute for Health Metrics and Evaluation, IHME) да өзара түсіністік туралы меморандумға қол қойды. Құжат аурулар ауыртпалығын бағалау, болжау, медициналық араласуларды талдау және денсаулық көрсеткіштері саласындағы құзыреттерді дамыту сияқты бағыттарда ынтымақтастық орнатуға негіз болады.
Келісім бірлескен зерттеу жобаларын іске асыруды, ғылыми жарияланымдар әзірлеуді, білім беру және ақпараттық-ағартушылық іс-шараларды өткізуді, тағылымдамалар мен тәлімгерлік мүмкіндіктерін дамытуды, сондай-ақ техникалық оқыту мен білім алмасуды көздейді. Меморандумға NG Huck Hui, NU Медицина мектебінің деканы; Dr. Mei-Yen Chan, NU Медицина мектебінің профессоры; және Dr. Mohsen Naghavi, IHME өкілі қол қойды.
NutrIX 2026 конференциясының негізгі қорытындыларының бірі – халықтың ерекшеліктерін ескере отырып, тамақтану және аурулардың алдын алу тәсілдерін дамыту қажеттігі болды. Қатысушылар ғылыми әзірлемелердің тәжірибеде қолданылуын қамтамасыз ету үшін ғалымдар, медицина қауымдастығы, мемлекеттік құрылымдар және индустрия арасындағы ынтымақтастықтың маңызын да атап өтті.
