Өзіңіздің біліміңіз бен кәсіби тәжірибеңіз туралы аздап айтып бере аласыз ба?
Жас кезімнен бастап биология мен медицинаға үлкен қызығушылық таныттым. 2018 жылы Назарбаев университетін биология ғылымдарының бакалавры дәрежесімен тәмамдап, содан кейін медицина саласында оқуымды жалғастырдым. Жақында мен медицина ғылымдарының докторы дәрежесімен NUSOM-ды бітірдім. Бакалавриатта оқып жүрген кезімде неврологияға қызығушылығым пайда болды. Мен Доктор Шолпан Асқарованың NATIONAL Laboratory Astana зерттеу тобының бір бөлігі болдым және Альцгеймер ауруы мен ишемиялық инсульт кезіндегі нейрондар мен астроциттердегі қабыну процестерін зерттедім. Ұялы телефон жиілігінің электромагниттік өрістеріне әсер ету Альцгеймер ауруының қабыну деңгейін төмендетуі және болашақта емдеудің жаңа әдісі ретінде қолданылуы мүмкін екенін білдік. Сондай-ақ, біз Limonium gmelinii өсімдігі сығындысының ишемиялық инсульттің қабыну процестеріне әсерін зерттедік және осы өсімдіктің антиоксидантты қоспаларына бай қолдану емдік мақсатта қолдану үшін үлкен әлеуетке ие екенін көрсеттік. Медик-студент бола отырып, мен зерттеу тақырыбымды өзгерттім және профессор Евгений Тульчинский жетекшілігімен обырдың әртүрлі түрлері кезінде метастаздау процесін зерттей бастадым. Біз метастаздау бен экспрессия кезіндегі эпителий-мезенхималық ауысу мен Axl және TYRO3 рецепторлық тирозин киназаларының қосалқы жасушалы таралуы арасындағы байланысты зерттедік. Бұл ақуыздардың орналасуы мен экспрессия деңгейін түсіну обырдың әртүрлі түрлерін емдеудің ықтимал мақсаты болуы мүмкін.
Докторлық зерттеуіңіз туралы айтып беріңізші.
Обыр – бұл адам ағзасының көптеген мүшелері мен жүйелеріне әсер етуі мүмкін аурулардың кең тобын қамтитын жиынтық термин. Обырға тән белгілердің бірі — қалыпты шекаралардан тыс өсетін және қоршаған тіндерге еніп, басқа мүшелерге де орын ауыстыруы немесе метастаздануы мүмкін қалыптан тыс жасушалардың тез бөлінуі. Метастаздау — көп деңгейлі реттеу жүйесі бар күрделі сатылы процесс. Ісіктің таралуы және метастаздану эпителий-мезенхималық ауысу (ЭМА) деп аталады. ЭМА — бұл эпителий жасушалары жоғары қозғалуы мен орын ауыстыру қабілеті бар мезенхималық жасушаларға айналатын процесс, бұл метастаздардың бүкіл денеге таралуына мүмкіндік береді. Соңғы зерттеулер көрсеткендей, ЭМА процесінде Axl (ТАМ тұқымдасының рецепторлық тирозинкиназасы) экспрессиясының жоғарылауы байқалады. Обырдың әртүрлі түрлерінде Axl экспрессиясы деңгейінің жоғарылауы пациенттердің тірі қалуының төмендеуімен тығыз байланысты. Axl активтенуі және оның одан әрі gamma-secretase деп аталатын арнайы ферментпен ыдырауы әлі де зерттелуде және ЭМА кезінде Axl экспрессиясының әртүрлі әсерлерін түсіндіруі мүмкін. Сонымен қатар, отбасының басқа екі мүшесі TYPO3 және MERTK-ті де осылай өңдей ала ма, жоқ па белгісіз. Менің зерттеуімнің негізгі мақсаты ЭМА мен экспрессия мен Axl және TYRO3 қосалқы жасушалық таралуы арасындағы өзара байланысты анықтау болды. Мен үш түрлі жасуша моделінің цитоплазмалық және ядролық фракцияларындағы FASL және TYRO3 экспрессия деңгейлеріне ЭМА әсерін талдадым.
Сіздің жұмысыңыздың қолданбалы мәні неде?
Обырмен ауыратын науқастардың шамамен 90% — ы метастаздардан болады. Метастаздар обырдың соңғы кезеңдерінде пайда болғандықтан, оны емдеу қиын, сондықтан бұл процестің негізін құрайтын жасушалық зерттеу керек.
Сіздің диссертацияңыз бойынша жұмыс процесі туралы не айта аласыз?
Диссертация жазу өте қиын болды, өйткені COVID-19 пандемиясына байланысты зертханада жұмыс істеуге және эксперименттер жүргізуге уақыт шектеулі болды. Қалада және университетте аурудың көбеюіне байланысты зертханаға баруға рұқсат берілмеген кезеңдер де болды. Алайда, барлық қиындықтарға қарамастан, біздің зертханалық топ пен ғылыми жетекшіміз мені және басқа да студенттерді қолдау үшін бәрін жасады. Ең маңыздысы — менің жетекшімнен және зертхананың басқа мүшелерінен пікірлерін алу болды, бұл маған жұмысты жазуды ұйымдастыруға және нақты мәселелерге назар аударуға көмектесті.
Алдағы жоспарларыңыз туралы айтып берсеңіз
Мен медициналық ғылым саласындағы зерттеулерімді жалғастырып, неврология саласының докторы (Ph. D.) дәрежесін алғым келеді. неврология саласында. NUSOM-да оқып жүргенде мен неврологиялық аурулары бар науқастарды емдеу тәсілдері шектеулі екенін байқадым. Мен Балаларды оңалту орталығында тәжірибеден өттім, ондағы пациенттердің көпшілігінде церебральды сал ауруы және эпилепсия сияқты аурулар болды. Бұл аурулар толығымен зерттелмеген және емдеу тек симптоматикалық сипатта болады. Мен қазіргі тәжірибем мен биомедициналық зерттеулер саласындағы еңбегім науқас адамдардың өмірін жақсартуға қалай көмектесетіні жайлы көбірек ойлана бастадым. Болашақта мен ми қыртысындағы өзгерістерді және церебральды сал ауруы және эпилепсия сияқты ауруларды талдау үшін микроскопияның әртүрлі әдістерін зерттегім келеді. Мен болашақ зерттеулерімнің нәтижелерін клиникада қолданғым келеді.
Болашақ докторанттарға не тілейсіз?
Әрқашан зерттеу тәжірибеңізбен алмасыңыз. Сізде қандай зерттеу тақырыбы болмасын, тәжірибе алмасу – бұл докторантураның өте маңызды бөлігі. Зертхана қызметкерлерімен ғана емес, басқа зертханалар мен кафедралардың студенттерімен және оқытушыларымен де қарым-қатынас жасау маңызды. Қазіргі уақытта әлемде көптеген симпозиумдарға немесе семинарларға онлайн режимінде қолжеткізуге болады және оларға әртүрлі университеттер мен елдердің студенттері қатыса алады. Мұндай ынтымақтастық ой-өрісті кеңейтіп, сізге өз тақырыбыңызды жан-жақты дамытуға мүмкіндік береді.
