Біз туралы

ТДМ 14 · Су астындағы тіршілік

sdg osd 14.png Мұхиттарды, теңіздерді және теңіз ресурстарын тұрақты даму мақсатында сақтау және орнықты пайдалану.

Мұхиттарды, теңіздерді және теңіз ресурстарын тұрақты даму мақсатында сақтау және орнықты пайдалану.

Ғарыштан көрінетін мұнай дағы жаңалықтарға ешқашан түспеуі мүмкін. Жағалау бойындағы пластик қоқыс қамыс өскен бірнеше жерде жиналып, жақын аумақтар салыстырмалы түрде таза қалуы мүмкін. Назарбаев Университетінің зерттеушілері мен олардың серіктестері осы заңдылықтарды Каспий теңізінде зерттейді. Олардың нәтижелері әйтпесе назардан тыс қалуы мүмкін ластануды анықтауға және неғұрлым мұқият мониторинг қай жерде ең пайдалы болатынын көрсетуге көмектеседі.

Каспий теңізінің ластануына мониторинг жүргізу

Мұнай төгілуін ғарыштан анықтау. Alpamys Pentayev және әріптестері спутниктік радарлық суреттерді машиналық оқытумен біріктіріп, 2002–2023 жылдарды қамтитын Каспийдегі мұнай төгілулерінің деректер базасын жасады. Содан кейін олар спутниктік анықтауларды БАҚ хабарламаларымен салыстырып, көптеген төгілулердің жаңалықтарда жарияланбағанын анықтады. 2025 жылы жарияланған зерттеу зерттеушілер теңіздегі ластанудың неғұрлым толық жазбасын жасау үшін тәуелсіз дереккөздерді қалай пайдалана алатынын көрсетеді. Каспийдегі мұнай төгілулері туралы зерттеумен танысу.

Жағалаудағы пластик қай жерде жиналатынын анықтау. 2026 жылы Emil Bayramov және әріптестері Каспий теңізінің батысындағы Әзербайжанның Хачмаз жағалауындағы қоқысты картаға түсіру үшін дрон суреттерін пайдаланды. Олар шамамен 4,4 гектар аумақта 2 389 пластик бөлшегін анықтады. Қоқыс төрт негізгі шоғыр түзіп, көбіне су жағасында және қамыс арасында орналасты. Бұл шоғырларды картаға түсіру жағалау қызметтеріне жағалау сызығын қай жерде тексеру немесе тазалауды қай жерге бағыттау керектігін таңдауға практикалық негіз береді. Жағалаудағы пластикті картаға түсіру зерттеуімен танысу.

Каспий теңізіндегі өзгерістерді түсіну

Жел режимдері және су деңгейінің өзгеруі. НУ зерттеушілері Emil Bayramov пен Jessica Neafie қатысқан 2025 жылғы зерттеуде 1980–2023 жылдардағы атмосфералық деректер қарастырылды. Желдің орташа жылдамдығының өзі теңіз деңгейі көтерілген және төмендеген жылдар арасында аз айырмашылық көрсетті. Команда жылдамдықпен қатар жел бағытын да ескергенде, басқа көрініс байқалды: басым бағыт шамамен 9,5 градусқа ауысты. Нәтижелер зерттеушілерге Каспий су деңгейінің неліктен өзгеретінін зерттеу кезінде ескеретін тағы бір факторды береді. Зерттеумен Scientific Reports журналынан танысу.

Теңізді сумен қамтамасыз ететін өзендерді зерттеу. 2026 жылғы қазанда National Laboratory Astana және НУ Тұрақты даму кеңсесі Қазақстанның су балансы жөнінде семинар өткізді. Зерттеу Жайық-Каспий алабын қамтып, су қорларының қолжетімділігін бағалау үшін спутниктік бақылаулар мен жердегі өлшеулерді қалай біріктіруге болатынын қарастырды. Алап бойынша бұл көзқарас жағалаудың өзінде жүргізілетін зерттеулерді толықтырады. Water Budget of Kazakhstan семинарымен танысу.

Тұщы су зерттеулері, далалық оқыту және қауымдастық іс-қимылы

Көлдер мен су қоймаларындағы зиянды гүлдену. 2025 жылы НУ биологтарын қамтыған зерттеу тобы Орталық Азия мен басқа да посткеңестік елдердегі цианобактериялардың зиянды гүлденуіне шолу жариялады. Кейбір цианобактериялар улы заттар шығара алады, сондықтан қандай организмдер бар екенін және гүлдену қай жерде болатынын түсіну маңызды. Шолу 2010–2024 жылдары жарияланған өңірлік деректерді ішкі су сапасын зерттеушілерге арналған ресурс ретінде біріктірді. Ашық қолжетімді шолумен танысу.

Бурабайда далалық экологияны үйрену. 2026 жылғы шілдеде Жаратылыстану және гуманитарлық ғылымдар мектебі мен Тұрақты даму кеңсесі Бурабай ұлттық паркінде екі апталық далалық бағдарлама ұйымдастырды, мұнда көлдер, ормандар мен таулар экологиялық зерттеулерге арналған алаң болды. Студенттер биологиялық үлгілер жинап, түрлерді анықтап, материалды орнында талдау үшін жаңа далалық зертхананы пайдаланды. Олар сондай-ақ биоалуантүрлілік бақылауларымен iNaturalist арқылы бөлісіп, дрондар мен географиялық ақпараттық жүйелер экологиялық мониторингті қалай қолдай алатынын үйренді. Бурабайдағы далалық бағдарламамен танысу.

Талдыкөл көліне қамқорлық. 2026 жылғы 10 қазанда НУ Тұрақты даму кеңсесі мен UNICEF Астанадағы Талдыкөл көлінде тазалау акциясын бірлесіп ұйымдастырды. Он бес ерікті 250 кг қоқысты көл маңындағы аумақтан шығарды.

Up

© Nazarbayev University

Қазақстан Республикасы, Астана қаласы, Қабанбай батыр даңғылы, 53