Білім берудегі мүмкіндіктерге тең қол жеткізу туралы

Education for all инклюзивті білім беру орталығы Назарбаев Университетінің кампусында екінші жыл жұмыс істеп жатыр. Осы мерзім ішінде Орталықтың қатысушылары Астанада және одан тыс жерлерде танымал бола бастады. Білім беру қызметтерін көрсетуден басқа, орталық инклюзивті театр жобасын жасады. Оның репертуарында бірнеше пьесалар мен мюзиклдер бар. Бүгінгі біздің қонағымыз – Камила Ролан, орталықтың негізін қалаушы және идеялық жетекшісі. Камила Назарбаев Университетінің Гуманитарлық және Әлеуметтік Ғылымдар және Жоғары білім мектептерін тәмәмдаған.  

Камила, орталықтың құрылу тарихы жайлы айтып беріңізші. Барлығы неден басталды?

– Бүгінгі таңда Қазақстанда тіркелген мүгедек балалардың саны 70 мыңнан астам  (және ерекше көмекке мұқтаж балалар саны одан да көп), олардың  20% жалпы білім беру мектептерінде оқиды. Балалардың көпшілігі үйде оқуға мұқтаж, бұл олардың қарым-қатынас жасау дағдыларын дамыту, жора-жолдас табу, бәсекеге қабілетті білім алу  мүмкіндіктерін шектейді.

Мен 2012 жылдан бері ҚР Қызыл жартыай қоғамының еріктілері қатарында болып, тұрмысы төмен және көшіп келген отбасылардың балаларын оқыту жобасымен айналыстым. Осы жоба бойынша төрт жыл жұмыс істегеннен кейін мен инклюзивті білім беру саласындағы магистратураға түсуге бел байладым. Бұл маған осы оқу моделін енгізудегі мәселелер мен кедергілерді түсініп, оларды еңсеруге қажетті дағдыларға ие болуға мүмкіндік берді. Жеке үкіметтік емес секторда Қазақстан үшін жаңа үлгілерді өте икемді қолдануға болатынын түсініп, мен “Education For All” –  EFA қоғамдық ұйымын құруды жөн деп шештім.

EFA негізінде командамен бірге біз инклюзивті оқыту орталығын аштық. Бүгінгі таңда бізде оқитындар: жалпы білім беру мектептерінен балалар және даму мүмкіншілігі шектеулі балалар. Олар академиялық, спорт, шығармашылық бағыттағы пәндерді, сондай-ақ кәсіби бағдарлау курстарын бірге оқиды.

Бас кезінде біздің топтар шағын болды және де, шынын айтсақ, бізге осы күнге дейін оқушыларды тарту өте қиын. Оқушылар арасындағы балалардың мүгедектік топтары мен санаттары: Даун синдромы, аутистикалық спектр аурулары, белсенділігі шамадан тыс балалар, дарынды балалар, тұрмысы төмен отбасыларынан балалар. Топтардың осындай әртүрлілігі кейде ата-аналарды шошытады. Олардың арасында ерекше баланы көрісімен, кетіп қалу жағдайы да орын алды. Дегенімен, біздің әдісіміз ұнаған ата-аналар да болды. Жалпы, біз оқушыларымыздың ата-аналарымен тығыз қарым-қатынас жасаймыз.

Сіздің жұмысыңыздағы басты қиындықтар қандай?

– Басты қиыншылық – тәжірибенің аздығы, әсіресе қаржы және заң мәселелерінде тәжірибенің жетіспеушілігі, себебі әлеуметтік бизнесті және қоғамдық ұйымның қызметін қалай жүргізу керектігі жайлы менің түсінігімнің аздығын сезіндім. Мен осы қиындықтарды жеңуге тырысып,  фандрейзингпен айналыстым. Ең маңызды іс – балалармен тікелей жұмыс істеуге барынша ден қоя алмадым. Грант алушылар емес, әлеуметтік бизнес болғандықтан, қаражат табуда шектеулер көп. Мен үшін менің ұйымым – бұл ақы төленбейтін еңбек, сондықтан оны толыққанды жұмыспен қоса атқаруға тура келеді, ал бұл дегеніміз толық жұмыспен қамтылу 24/7.

Біздің орталықтағы академиялық курстар ақылы, бірақ мүмкіндігі бар адам үшін ғана. Кіріс есебінен біз тұрмысы төмен отбасыларынан балаларды тегін оқытуға қаржы бөлеміз, сондай-ақ кәсіби бағдарлау және инклюзивті театр студиясы курстарын тегін жүргіземіз. Сонымен бірге, бізге қолдау көрсеткен Назарбаев Университеті түлектерінің бірі, қазір жеке компанияда жұмыс істейді, осы компания ай сайын бізге шағын қайырмалдық қаражат бөледі.

Сіз өте қиын, бірақ игілігі мол іспен айналысасыз. Өз жұмысыңызда сізге шабыт беретін не?

– Қоғамды ілгерілету, қоғам мүшелерінің барлығының теңдігі, адамдардың мүмкіндіктерін пайдаланудағы теңдігі деген мақсаттардың өзі шабыттандырады. Оған қоса, менімен бірге жұмыс істейтін команда мен балалар маған қуат береді. Бұл жай ғана жұмыс немесе хобби емес, менің өмірімнің философиясы, менің құндылықтарым. Бірде мынадай жағдай болды, біз командамызбен бірге пресс-конференция өткізіп жатқан едік, залда отырған біздің балаларымыздың бірінің анасы журналистердің қойған сұрақтарына біздің берген жауабымызды тыңдап отырып, жылап қоя берді. Оның жылаған себебі – біз оның баласына қабілеті шектеулі ауру бала деп емес, оны мүмкіншілігі мол жеке тұлға ретінде қабылдағанымызда. Сол кезде менің жүрегіме батқаны біздің қоғамның оны осы халге жеткізгені соншалықты, тіпті ол нақты шындықты естіп отырғанына сенер-сенбесін білмегені болды. Ал мектепте оқуға конституциялық құқық үнемі іске асырылып отыруы тиіс және мен оның одан әрі жүзеге асырылуына үлесімді қосқым келеді.